دُم جداشده‌ی یک مارمولک در کهربای ۹۹ میلیون‌ساله؛ نخستین شاهد فسیلی مستقیم از دم‌اندازی
دیرین‌شناسان دانشگاه تل‌آویو به سرپرستی دولو فابریکانت، در قطعه‌ای کهربا از دوره‌ی کرتاسه‌ی میانی که از معادن دره‌ی هوکاونگ در شمال میانمار به دست آمده، دم جداشده‌ی یک مارمولک را با پوست و بافت عضلانی سالم بررسی کرده‌اند. این نمونه حدود ۹۹ میلیون سال قدمت دارد و احتمالاً متعلق به خویشاوندی از سوسماران (مانیتورها) یا لاسرتیدها (گروه مارمولک‌های دیواری اروپایی) بوده است. نتایج این پژوهش در مجله‌ی Palaeontologia Electronica منتشر شده است.
پژوهشگران با میکروسی‌تی‌اسکن اشعه‌ی ایکس ساختار دم را بررسی و با مارمولک‌های امروزی مقایسه کردند. در محل گسستگی، حلقه‌ای از عضلات با الگوی گُل‌مانند یا گُوه‌ای دیده شد؛ همان الگویی که در مارمولک‌های امروزی هنگام انداختن ارادی دم (اتوتومی) شکل می‌گیرد. به گفته‌ی نویسندگان، این نخستین شاهد فسیلی مستقیم از یک رویداد کامل دم‌اندازی است، نه صرفاً ساختار استخوانی‌ای که توانایی آن را نشان دهد. دو سناریو برای این فسیل مطرح شده: یا مارمولکی درخت‌زی در صمغ گیر افتاده و با رها کردن دمش گریخته، یا دم در جریان درگیری با یک شکارچی جدا شده و روی صمغ چسبناک افتاده است.
از آن‌جا که دم‌اندازی در مارمولک‌های امروزی معمولاً با بازسازی دم همراه است، نویسندگان معتقدند برنامه‌های ژنتیکی بازسازی دم هم ممکن است دست‌کم ۹۹ میلیون سال قدمت داشته باشند. این رفتار امروز در حدود دوسوم دودمان‌های زنده‌ی فلس‌داران دیده می‌شود. برای صاحبان گکو و دیگر مارمولک‌های خانگی، این یافته یادآوری جالبی است که دم‌اندازی یک واکنش دفاعی بسیار کهن و عمیقاً ریشه‌دار است؛ به همین دلیل هرگز نباید مارمولک را از دم گرفت و هر استرس شدید یا گیر کردن دم در دکور محیط می‌تواند این واکنش را برانگیزد.
منبع: Sci.News