ماری که برای فرار «غلت می‌خورد»؛ سرعت مار نی کوتوله در حالت غلتیدن چهار برابر خزیدن است
بیشتر مارها با حرکت موجی و پهلوبه‌پهلوی بدن جابه‌جا می‌شوند، اما گونه‌ی کوچکی به نام Pseudorabdion saravacense از مارهای نی کوتوله‌ی جنوب‌شرق آسیا راه دیگری هم برای فرار از شکارچی دارد: روی زمین غلت می‌خورد. این رفتار پیش‌تر در راهنماهای صحرایی و یک مشاهده‌ی میدانی ثبت شده بود، ولی سازوکار آن روشن نبود. تیمی به سرپرستی یوسکه کوجیما از دانشگاه توهو ژاپن این حرکت را از چند زاویه فیلم‌برداری و تحلیل کرده و نتایج را در مجله‌ی Current Biology منتشر کرده است.
بر اساس این بررسی، مار به‌طور متناوب روی یک پهلو می‌غلتد و بخشی خمیده از بدنش را کنار سر به پایین می‌کوبد؛ پژوهشگران این حرکت را «ضربه» نامیده‌اند. در هر چرخه، پهلوی تماس با زمین و جهت ضربه بین چپ و راست عوض می‌شود و تکرار همین الگوی زمان‌بندی‌شده، غلتیدن پیوسته رو به جلو را ممکن می‌کند. سرعت اوج در این حالت بین ۱٫۷۲ تا ۳٫۶۹ متر بر ثانیه اندازه‌گیری شد؛ یعنی حدود چهار برابر بیشترین سرعت همین مارها در خزیدن معمولی. این مارها حتی می‌توانستند در مسیری باریک به عرض ۲۰ سانتی‌متر غلت بزنند، که نشان می‌دهد حرکت کنترل‌شده است و نه افتادن و غلتیدن تصادفی.
نکته‌ی جالب‌تر، ثبات سر است: در حالی که نیمه‌ی عقبی بدن به‌شدت می‌چرخد، سر رو به جهت حرکت باقی می‌ماند و ارتفاعش از زمین تقریباً ثابت است، و این ثبات در سرعت‌های بالاتر بیشتر هم می‌شود. به گفته‌ی نویسندگان، مار این کار را بدون هیچ جداسازی مکانیکی میان بخش چرخان و بخش ثابت بدن ــ چیزی شبیه محور چرخ ــ انجام می‌دهد. برای علاقه‌مندان و نگهدارندگان مار، این مطالعه یادآوری خوبی است که رفتارهای دفاعی مارها بسیار متنوع‌تر از خزیدن، چنبره زدن یا خود را به مردن زدن است؛ و حرکت غیرعادی یک مار همیشه نشانه‌ی بیماری عصبی نیست، هرچند در مار خانگی هر تغییر ناگهانی در الگوی حرکت باید جدی گرفته و بررسی شود.
منبع: ScienceDaily – بر پایه‌ی خبر دانشگاه توهو؛ مقاله در Current Biology