مار صاف بریتانیا «زهری» شناخته شد؛ اما جای نگرانی نیست
دو هرپتولوژیست به نام‌های آلساندرو پاترنا و گرگوار میر در مقاله‌ای که امسال در مجله‌ی Zootaxa منتشر شده، پیشنهاد کرده‌اند مار صاف (Coronella austriaca) از این پس «زهری» طبقه‌بندی شود. دلیل اصلی آن‌ها ساختار دندان‌های انتهای فک بالای این مار است: این دندان‌ها کمی شیاردار و با غلافی از بافت لثه پوشیده شده‌اند؛ ویژگی‌ای که در مارهای «نیش‌عقب» دیده می‌شود و به آن‌ها اجازه می‌دهد مقدار کمی زهر را به بدن طعمه وارد کنند. البته وجود غده‌ی زهری دُورنوی (Duvernoy) در این گونه از بیش از صد سال پیش شناخته شده بود و این یافته بیشتر یک شفاف‌سازی علمی است تا کشفی کاملاً تازه.
ولفگانگ ووستر، استاد جانورشناسی دانشگاه بنگور، در یادداشتی درباره‌ی این پژوهش توضیح می‌دهد که زهری بودن در مارها یک ویژگی «صفر و یکی» نیست، بلکه طیفی است که از نبودِ کامل دستگاه زهری تا نیش‌های کاملاً تکامل‌یافته‌ی افعی‌ها امتداد دارد. بخش بزرگی از مارهای امروزی از نیایی مشترک با غدد زهری و دندان‌های شیاردار عقبی منشأ گرفته‌اند؛ برخی دودمان‌ها مانند افعی‌ها و الاپیدها این سامانه را تقویت کرده‌اند، برخی آن را از دست داده‌اند و برخی دیگر نسخه‌ای ساده از آن را حفظ کرده‌اند. به گفته‌ی او، مار علفی (Natrix helvetica) نیز به همین معنا از نظر فنی زهری است، اما در میان سه مار بومی بریتانیا تنها افعی (adder) برای انسان خطر واقعی دارد.
مار صاف کوچک‌ترین و کمیاب‌ترین مار بریتانیاست که فقط در خلنگزارهای کم‌ارتفاع جنوب انگلستان زندگی می‌کند، بیشتر از مارمولک‌ها و گاهی از مارهای دیگر یا پستانداران کوچک تغذیه می‌کند و زهرش برای مهار همین طعمه‌های کوچک تکامل یافته است. این گونه در بریتانیا در وضعیت «در معرض خطر» قرار دارد و گونه‌ای حفاظت‌شده در سطح اروپاست. پیام اصلی این خبر برای نگه‌دارندگان و دامپزشکان خزندگان هم یادآوری یک اصل مهم است: «زهری» و «خطرناک» دو مفهوم متفاوت‌اند و طبقه‌بندی تازه‌ی مار صاف چیزی از بی‌خطر بودن آن برای انسان کم نمی‌کند.
منبع: The Conversation